Parasite – Ký Sinh Trùng (2019) | Trần Nguyệt Thủy

* Spoil alert: (Lưu ý tiết lộ toàn bộ nội dung phim)
.
Bài này mình viết hơi dài và chi tiết nên bạn nào chưa xem phim không nên đọc nhé!
.
Với thời lượng 2 tiếng 11 phút (chỉ vừa đẹp để các nhà làm phim Ấn Độ quay chậm được cỡ 5 hay 6 nhân vật đang há hốc miệng gì đó) nhưng đạo diễn của phim Ký Sinh Trùng Bong Joon-ho đã lồng vào cỡ một tỉ ẩn dụ liên quan tới cả cấu trúc xã hội Hàn Quốc bao gồm các tầng lớp từ giới siêu giàu cho tới dân cùng khổ. Một vài ẩn dụ và ý đồ của đạo diễn của bộ phim có thể tạm đoán như sau:
.
1. Sự thất nghiệp của gia đình Ki-Woo:
Sự thật là gia đình này hoàn toàn có khả năng kiếm tiền nếu họ muốn: Không ai trong số họ bệnh nặng hay già yếu. Hai đứa con thì cao ráo xinh gái đẹp trai. Hãy nhớ tới phân cảnh cô tiểu thư nhà giàu họ Park đã say nắng anh chàng gia sư Ki-Woo rồi lại ngầm ngưỡng mộ xen lẫn ghen tị sự xinh đẹp của cô em gái Ki-Jung, thêm sự việc anh lái xe thả thính Ki-Jung trong lúc đưa cô về nhà thì đủ biết là nhan sắc hai anh em nhà này không phải dạng vừa đâu.
.
Chẳng những rất khỏe lại đẹp, họ còn vô cùng tinh ranh và tháo vát. Ông bố thì có khả năng lái xe giỏi đến mức lái xe mới toanh sau nhiều năm nghỉ việc mà cốc café đầy của ông chủ Park cầm trên xe ô tô không sánh ra một giọt ngay cả khi ôm cua, bà mẹ thì liếc qua cũng có thể làm cấp tốc món mì mà thậm chí bà chưa ăn thử lần nào, Ki-Woo thì được cậu bạn thân nhận xét là “Đám sinh viên dạy tiếng Anh sao qua được cậu”, còn cô em gái Ki-Jung thì xem một lần trên mạng cũng phán được về trị liệu mỹ thuật như đúng rồi. Kết quả hình ảnh cho ký sinh trùng jeong ji-soVà khi họ kết hợp với nhau để cướp việc của người khác thì thôi rồi, kế hoạch đẹp một cách nghệ thuật và tất nhiên là bất bại luôn. Khó tin là nhóm người vạch ra kế hoạch tinh vi đến từng milimet này lại gấp sai 1/4 số hộp pizza vạch kẻ to đùng, như cô gái giao hộp pizza đã phàn nàn. Nhưng tại sao gia đình này lại chịu sống trong một căn nhà rách nát bẩn thỉu và tìm mọi cách dùng Wifi chùa ngay cả khi phải chui vào nhà vệ sinh? Câu trả lời vì họ không muốn làm việc nặng với giá rẻ mạt. Những con người thông minh mạnh khỏe này nhận một công việc rất nhẹ nhàng là gấp hộp pizza tại nhà, và rồi họ cũng chả mấy chú tâm khi làm sai tới ¼ số hộp vì cho rằng tiền lương rẻ quá. Công việc mà họ mơ ước phải là nhàn nhã lại lương cao, hào nhoáng mà lại dễ dàng. Thế nên đáp án mà tất cả đều mong chờ là: thủ đoạn lừa đảo.
.
Khi cơ hội tới, họ sẵn sàng dùng mánh khóe để cướp đi công ăn việc làm của những con người lương thiện khác chỉ với một chút xíu ân hận, hối lỗi lướt qua trên đầu môi.
.
2. Sự ghen ghét hay đổ lỗi và luôn cảm thấy bất công:
Không khó để nhận ra thói quen hay đổ lỗi của gia đình nghèo Ki-Woo. Ngay ở phần đầu phim, khi họ làm hỏng tới 25% số hộp pizza mà chỉ bị trừ 10% lương – họ vẫn đem sự nghèo khó của mình ra để lấy lòng thương hại “Nhà chúng tôi đã nghèo thế này mà cô còn nỡ trừ tiền công sao”. Trong hoàn cảnh nào thì gia đình này cũng cho rằng họ nghèo khó là do số phận và do ai đó khác chứ không phải chính bản thân họ.
.
Những diễn biến sau đó vô cùng hợp lý với xu hướng tâm lý này của ông bố nhà nghèo Ki-Taek: từ việc ông khó chịu khi bà Park đi siêu thị không cần nhìn giá cho tới khi ông cảm thấy mình bị khinh rẻ vì có mùi nghèo hèn, rồi tiếp đến ông cầm dao đâm chết ông chủ Park – người đang trả tiền nuôi sống cả gia đình mình. Diễn biến này là dạng tâm lý: tôi khốn khổ thì tại sao các người được sống yên ổn. Khi tấn công vật chủ, loại ký sinh trùng nào nguy hiểm sẽ biết cách tấn công vào tim hay vào não để vật chủ chết nhanh nhất có thể. Sau khi ông Park mất, bà Park và các con có lẽ đã phải bán căn nhà sang trọng vì không còn đủ kinh tế như khi ông chồng còn sống. Điều đó sẽ làm thỏa mãn tâm lý khó chịu ganh ghét người giàu của ông Ki-Taek.
.
Qua đoạn này lại lạm bàn tới hai loại ký sinh trùng trong phim: một loại là gia đình bà quản gia – loai này sống nhờ vật chủ nhưng luôn biết ơn. Bà vợ thì tận tụy, ông chồng thì gõ Morse code hàng ngày để cảm ơn ông chủ Park đã cho ăn. Còn loại thứ hai là gia đình nhà Ki: Không những ăn bám vật chủ, chúng còn có ý định làm chủ cả ngôi nhà và giết luôn vật chủ nếu cùng đường.
.
3. Nhân vật chính của phim:
Là Ki-Woo. Chính là cái cậu trai nhạt nhẽo chả có tài năng gì nhiều ngoài đẹp trai. Mới đầu xuất hiện cậu ta nhạt nhòa nhất cả cái gia đình luôn: ăn nói không lanh lẹ như bà mẹ, cử chỉ vụng về hơn ông bố, thần thái lại chả bằng cô em cool ngầu. Nhưng càng về cuối phim cậu ta càng tỏ rõ là nhân vật thao túng toàn bộ mạch phim. Từ việc sẵn sàng cướp người trong mộng của bạn thân (cô tiểu thư họ Park) để mong giàu có cho tới việc cầm hòn đá đi định giết hai vợ chồng bà quản gia (cậu ta không biết bà quản gia đã bị mẹ mình vô tình đạp ngã chết).
.
Trong tất cả các hành động, Ki-Woo đều thực hiện với một dã tâm lớn trong một vẻ hiền lành đến mức làm người ta mất cảnh giác. Chả thế mà cậu bạn thân đã an tâm giao crush vào tay Ki- Woo trước khi đi du học, ai ngờ là giao trứng cho ác. Hình ảnh có liên quanMạch phim xoay quanh Ki-Woo một cách rất rõ ràng. Đầu phim cậu ta 4 lần thi không đậu đại học mà vẫn tự tin là “Đây không phải bằng giả, năm sau con sẽ thi đậu vào ngôi trường này, con chỉ in trước bằng ra mà thôi”, giữa phim cậu ta ước “Nếu con làm rể ngôi nhà này…”, cuối phim kết thúc bằng cảnh cậu ngồi trong căn nhà hầm tù túng của mình sau khi cha mình đang chạy trốn, kế hoạch của cậu ấy là “Con sẽ kiếm nhiều tiền để mua lại ngôi nhà sang trọng kia, cha có thể bước lên đàng hoàng”. Nhưng sau tất cả, ngay cả khi cha phải sống dưới hầm và em gái mất, cậu ta chưa bao giờ bước lên làm chủ căn nhà hay kiếm sống mà tất cả là chỉ là kế hoạch cậu ta tự huyễn hoặc trong đầu. Chưa một lần nào cậu ta lao động để đạt được cái kế hoạch đề ra đó hay để gánh vác gia đình dù là một thanh niên đẹp trai thông minh khỏe mạnh.
.
Nhưng cuộc sống mà, y như người cha cậu ta đã nói: Đừng lên kế hoạch, cuộc đời sẽ không bao giờ vận hành theo cách chúng ta muốn.
.
Đến đây thì lý thuyết Vô Thường của Châu Á vốn là mạch ngầm trong phim lại nổi lên một cách thông suốt: cuộc sống luôn gồm những điều mà con người ta không thể ngờ tới được. Lúc vào làm gia sư chính Ki-Woo cũng không ngờ câu chuyện đi xa như vậy, lúc bà chủ tổ chức bữa tiệc cũng không nghĩ sự kiện vui vẻ lại hóa thảm họa như thế. Và chính yếu nhất vẫn là hòn đá mà cậu bạn tặng Ki-Woo: Hòn đá mang lai may mắn về mặt tiền bạc nhưng cũng mang lại tai họa. Nếu không có vận may ban đầu, chắc nhà Ki –Woo sẽ chỉ sống nghèo khổ chứ không tới mức người chết, người chạy trốn, người phải mổ não.
.
Qua bao biến cố, hòn đá vẫn y nguyên, căn nhà sang trọng không thay đổi nhưng số phận bao nguời đã khác – Thông điệp về sự Vô Thường giống như một sợi chỉ kết nối toàn bộ các sự kiện và xuyên suốt cả mạch phim, thể hiện rõ triết lý Châu Á của bộ phim.
.
4. Vai trò của phụ nữ và trẻ em trong xã hội Hàn Quốc:
Ai cũng nghĩ là người giàu thì sướng hơn nhiều người nghèo. Ok, mình cũng nghĩ thế. Nhưng bộ phim đã cho thấy cuộc sống của những người nghèo nhà họ Ki còn hạnh phúc hơn nhà Park rất nhiều.
.
Bà vợ của nhà họ Ki có thể oánh lại ông chồng ngay khi mình muốn, bà chủ nhà họ Park lại luôn sợ hãi chồng. Tới mức khi tuyển gia sư cho cậu con trai mà chồng quý như vàng ngọc, bà còn ngồi run rẩy tới mức không định thần nổi. Còn ông chủ đối Park đối với bà vợ xinh đẹp và sang trọng của mình thì sao: khi được hỏi có yêu vợ không, ông nghĩ lâu lâu rồi thả một câu “Cứ cho là có yêu đi”
.
Con gái con trai nhà họ Ki đều ăn cùng với gia đình (tất cả các cảnh ăn của nhà Ki dù là ở nhà hàng hay trong nhà riêng đều là ăn với nhau – tất cả cảnh ăn của nhà họ Park đều là cảnh ăn riêng), cả nhà đều được bàn bạc chung khi cả nhà làm bất kỳ kế hoạch nào. Kết quả hình ảnh cho ký sinh trùng jeong ji-soCòn nhà Park thì cô con gái thậm chí còn không có cảnh nào được nói chuyện riêng với bố của mình trong khi ông nói chuyện với cậu con trai ngày đêm. Rõ ràng vai trò của cô tiểu thư nhà họ Park trong gia đình là rất thấp, mọi hoạt động trong nhà đều xoay quanh cậu em nhỏ. Cậu bé muốn ăn mì là được ngay trong khi không ai rủ cô bé ăn. Ông bố còn không lần nào hỏi con gái ăn chưa, ngủ chưa mà chỉ chăm chăm vào cậu con trai, khiến cô bé luôn rụt rè e sợ trong chính nhà mình. Cậu chủ nhỏ họ Park thì luôn chịu áp lực gắng sống như một thiên tài theo kỳ vọng của bố mẹ dù sự thật không phải như thế.
.
Nhà càng giàu người phụ nữ càng phụ thuộc vào đàn ông và con trai càng được coi trọng. Tiểu thư Park từ sớm đã muốn tìm một người đàn ông để nghe lời, còn cậu bé em thì là trung tâm của bữa tiệc – bàn tiệc vây quanh lều của cậu bé dù cậu còn chưa thèm bò ra.
.
5. Hình ảnh ẩn dụ về Mùi Nghèo Khó: Mình thích ẩn dụ này.
Trong phim có vẻ như để cho ông chủ Park tỏ ý khinh khi những người nghèo khi nói họ có mùi của “Củ cải thối” và “Giẻ lau”. Nhưng tại sao chúng ta không phê phán người nghèo khi họ nó người giàu có mùi của Channel hay Gucci. Hai câu nhận xét đều phản ảnh sự thật, thì nói câu khen thì là người tốt còn câu chê thì là người xấu sao?
.
Ông chủ Park cũng là một con người bình thường thôi, thấy sao nói vậy. Tỉ dụ là bạn, bạn có dám uống cùng cốc của một người hành khất vừa uống xong không? Khi người ta sống quen với hương thơm rồi, thấy mùi người nghèo phát hiện ra ngay và nói cảm nhận của mình thì có gì là sai???. Thơm thì được khen, hôi thì không được à? Sách nào ghi thế?
.
Về căn bản thì ông này chết hơi bị oan: chỉ vì dám nói xấu sau lưng không đúng người. (Cơ mà ai chả có lúc khẩu nghiệp). Còn bảo ông ý bị giết vì lạnh lùng vô cảm thì nguyên cái đám đông đều thế nhé, đây là hiệu ứng tâm lý Bystander Effect phổ biến.
.
Cuối phim ba ký sinh lớn nhất là ông bố đâm chết người, bà mẹ đâm/đạp chết người và ông con định cầm đá phang người đều còn sống, chứng tỏ ký sinh trùng là loại rất khó loại bỏ trong xã hội này.
.
Mình mới đầu khá lấn cấn về việc bà Ki được thả vì “giết người do tự vệ””, sau này mới nhớ ra là bà quản gia bị ông bố lén chôn dưới gốc cây nên không ai biết bả chết. Chắc họ đổ cho ông chồng bà quản gia bị điên gì đó chứ không phải trả thù cho vợ. Nhà họ Ki quả là rất lì trước pháp luật, phút cuối cũng không khai toàn bộ tội ác.
.
Ông bố còn không định đầu thú mà còn tiếp tục ký sinh vật chủ mới. Những người vô tội thì chết oan, mất chồng, mất việc. Hơi bất công nhưng cũng thực tế.
.
6. Cuối cùng, một điều rất thú vị của phim là những kiến thức về nghề marketing và nghệ thuật quảng cáo được lồng ghép vô cùng tinh xảo:
Đi phỏng vấn xin việc ư? Hãy nói về những lý tưởng cao sang kiểu “em không nên coi đây là một bài thi mà hãy coi nó là một chiến trường….”
.
Muốn tăng nhu cầu khách hàng và tăng giá ư? Hãy tạo sự khan hiếm giả tạo “Cô Jessica học từ Oxford về nhưng tôi không dám chắc cô ấy có rảnh để dạy không?”
.
Muốn tạo ấn tượng thương hiệu ư? Hãy in một danh thiếp thật trang nhã và thật chảnh (Kiểu thương hiệu cung cấp quản gia Care trong phim)
.
Muốn phục vụ người giàu ư? Hãy thêm vào những điều kiện khó khăn khi đăng ký kiểu hãy kê khai cho tôi số thu nhập xem ông bà có đủ điều kiện làm thành viên không…
.
Trên đây chỉ mới là một góc những ẩn dụ mà mình xem phim 1 lần nhìn ra, còn lại là vô số những ẩn dụ khác mà chắc mỗi người xem, mỗi lần xem lại sẽ phát hiện ra một khía cạnh và nhiều giải nghĩa khác nhau.
.
Đi hóng diễn đàn còn nghe có bạn nói việc Ki-Woo thi 4-5 lần không đỗ cho thấy áp lực thi cử của Hàn hay cảnh căn hầm được xây có cả tủ lạnh và wc là để tránh hạt nhân Triều Tiên. Và ông chồng bà quản gia sống lâu dưới chỗ hầm kinh khủng đó lại thấy hài lòng giống dân Triều Tiên bị áp bức mãi cũng quen (lúc mọi người hỏi sao ông sống thế này được nhỉ giống dân Thế Giới hay nói về dân Bắc Hàn). Mình thấy cũng hay và hợp lý.
.
Góc kể chuyện của phim cũng là một điểm nhấn. Tâm lý của chúng ta là “nhân vật chính – nhất là kiểu trông đẹp đẽ hiền lành như trong Parasite – thường hay là người tốt”. Giống như tác phẩm Lolita được viết qua lời kể của một tên tội phạm ấu dâm, những day dứt dằn vặt nhưng vẫn phạm tội của ông ta tạo nên một sự thông cảm từ phía người đọc và đôi khi người ta quên mất ông ta là tội phạm.
.
Tương tự tình huống này, nhân vật chính là gia đình họ Ki nên chúng ta có xu hướng bao che cho tội ác của họ bằng việc “họ bị ông Park khinh rẻ” “họ cũng có hối hận đấy chứ”, chúng ta mong họ chạy thoát, mong họ lừa đảo thành công, quên mất họ là nhóm giết người. Lối kể chuyện đã xếp chúng ta cùng phe với nhà họ Ki. Nếu đổi tuyến nhân vật chính là gia đình họ Park, có lẽ chúng ta sẽ nhìn rõ hơn rằng ông Park là một nhân vật vô tội và không đáng bị giết. Nhưng đạo diễn không muốn chúng ta nhận ra dễ dàng như thế. Mà nếu đổi tuyến nhân vật chính là họ Park thì còn gì mà tranh cãi nữa, mất vui. Giống như cuộc sống, chúng ta hay tự coi mình là nhân vật chính. Và những bao biện, những suy nghĩ tự cho mình là đúng cũng từ đó mà phát sinh.Nếu chúng ta đổi góc nhìn khác, hoặc vài năm sau nhìn lại, sẽ thấy mình nhiều lần sai lè.
.
Mạch phim nhanh và nén một lượng khủng khiếp các ẩn dụ như vậy (Còn chưa có điều kiện phân tích hình ảnh cơn mưa cuốn toàn bộ cặn bã của xã hội thượng lưu đổ xuống dưới hạ lưu, rồi các đoạn slow motion tuyệt đẹp trong phim, rồi cả nhạc phim siêu xuất sắc), không trách phim đạt Giải Cành Cọ Vàng là hợp lý lắm rồi.